Năm 1995, Việt Nam bỏ ra 1 triệu USD để nhập trên 300.000 tấn đường. Đến năm 1996 khi có Nghị quyết T.Ư VIII của Đảng về chương trình 1 triệu tấn đường/năm thì bắt đầu chúng ta giảm dần việc nhập đường. Đến năm 2000, chúng ra đã đạt kế hoạch SX 1 triệu tấn đường như đề ra. Đến nay, chúng ta đã đạt trên 1,2 triệu tấn đường/năm. Vậy mà những năm gần đây, chúng ta vẫn có chủ trương nhập hàng ngàn tấn đường mỗi năm, đó là chưa nói đến đường lậu từ các nơi khác vào. Vì sao vậy?

 

    “Không phải chúng ta không làm được mía, không phải ngành mía đường không điều hành được hoạt động SXKD”- ông Lê Văn Tam - Chủ tịch HĐQT Công ty CP Mía đường Lam Sơn (Thanh Hoá), nguyên Chủ tịch Hiệp hội Mía đường VN nói. Vậy mấu chốt của nó ở đâu? Theo ông Tam, từ sau ĐH VIII của Đảng đến nay, thực tế là chưa có sự điều hành sát sao về chính sách vĩ mô đối với ngành mía đường, giá thành phẩm, giá nguyên liệu đến vùng nguyên liệu đều không ổn định.

 

    Chúng ta biết rằng, trong những năm còn cơ chế bao cấp, người ta mua 1kg đường thì đổi được 3kg gạo. Những năm 1996, người ta mua 1kg đường thì đổi được 2kg gạo. Nhưng nay thì mua 1kg gạo lại đổi được 2- 3kg đường. Theo ông Tam thì người quyết định giá đường trên thị trường chính là người trồng mía. Nếu không quyết định được giá thì người dân họ sẽ không trồng mía. Do đó muốn có được giá đường bình ổn và cao lên thì phải gắn kết chặt chẽ với người nông dân. Từ tư duy này, Lam Sơn trở thành một trong vài nhà máy đường luôn dư mía.

 

    Để khuyến khích người trồng mía, công ty có rất nhiều chính sách ưu đãi mà theo ông Tam là hơn hẳn một số nước. Năm 2008, ông Tam đưa ra chính sách thưởng 2 triệu/ha nếu đạt năng suất 60 tấn mía/ha. Với chính sách này, nhà máy đã không bị hao hụt nguyên liệu vào "tay" các nhà máy khác. Năm 2008, công ty ban hành chính sách hỗ trợ đầu tư dự án KHCN cao tưới nước nhỏ giọt cho mía đạt năng suất 130- 150 tấn/ha. Theo đó, hộ dân, HTX có đất trồng mía từ 5- 15ha trở lên liền vùng, liền khoảnh sẽ được đầu tư cho vay dài hạn không lãi 50 triệu đồng/ha để mua thiết bị và lắp đặt hệ thống tưới nước nhỏ giọt.

 

    Cùng với đó năm đầu tiên công ty không tính lãi số tiền là 10 triệu đồng/ha để người trồng mía mua giống, cày bừa làm đất, phân bón, thuốc BVTV và công trồng, chăm sóc. Giá mua mía năm đầu được hỗ trợ thêm 20.000đ/tấn so với giá mua mía ngoài dự án. Người trồng mía được công ty cử cán bộ dự án có trình độ kỹ thuật hướng dẫn và chuyển giao công nghệ lắp đặt, vận hành hệ thống thiết bị tưới nước, trồng mía và cung cấp tài liệu kỹ thuật miễn phí.

 

    Tháng 10/2009, công ty tiếp tục có chính sách mới đầu tư “làm mới lại cây mía đường Lam Sơn”. Theo chính sách này thì từ nay đến 2010, công ty sẽ tiến hành tổ chức lại nghề trồng mía thành một nghề làm giàu cho người trồng mía và địa phương theo hướng quy hoạch tập trung quy mô lớn bình quân mỗi hộ có từ 1ha mía trở lên, liền vùng, liền thửa, đầu tư thâm canh cao, tăng năng suất chất lượng mía đạt tối thiểu là 80 tấn/ha và thu nhập từ 60- 70 triệu/ha.

 

    Tuy nhiên khi triển khai thực hiện lại gặp phải những vướng mắc. Ở Mỹ, Thái Lan và nhiều nước khác thì vùng nguyên liệu của họ có hàng 100.000ha nhưng chỉ 1 hoặc 4 người đứng ra làm chủ và ký hợp đồng với NM. Trong khi đó 3 NM đường ở Thanh Hoá có trên 88.000 hợp đồng được ký kết với hộ trồng mía, trong đó Nhà máy đường Lam Sơn có 33.000 hợp đồng. Chính vì đất đai manh mún, làm ăn kiểu nhỏ lẻ như vậy đã dẫn đến những phiền phức trong thủ tục hành chính. Theo ông Lê Văn Tam phải có những ruộng mía với quy mô từ 15- 20ha trở lên thì việc đầu tư công nghệ vào sản xuất mới đảm bảo quy trình và đạt năng suất 120- 150 tấn/ha được. Và như vậy mỗi ha mía có thể thu nhập được 100- 150 triệu đồng.

 

    Với quyết tâm đẩy mạnh sản xuất mía đường, tỉnh Thanh Hoá và các công ty mía đường trên địa bàn đang có nhiều chính sách khuyến khích để người dân hăng say với cây mía. Đến nay vùng nguyên liệu mía đường Lam Sơn đã giải quyết được việc làm ổn định và thường xuyên cho trên 30.000 lao động và hàng ngàn lao động thời vụ khác cũng như trình độ dân trí của hơn 1 triệu người trong vùng. Đó là thành công lớn của Lam Sơn.

Chính sách của Lam Sơn:     - Hỗ trợ địa phương lập quy hoạch xây dựng bản đồ vùng mía chuyên canh quy mô tập trung.     - Hỗ trợ nông dân vay vốn 10 triệu đồng/ha không tính lãi, thời hạn 3 năm để dồn điền, đổi thửa, thuê- mua đất, tích tụ đất trồng mía ổn định lâu dài, tối thiểu 1ha/hộ.     - Hỗ trợ người dân 50% chi phí làm đất, 50% chi phí bón vôi cải tạo đất.     - Đầu tư và có chính sách giá ưu đãi phát triển giống mới năng suất, chất lượng cao. Mỗi địa phương có từ 100ha trở lên được xây dựng một vùng trồng mía giống vụ HT cung cấp giống non trồng mới vụ ĐX.     - Giá mua mía giống cao hơn 20% giá mua mía nguyên liệu. Trồng bằng giống mới vụ HT được hỗ trợ 20% giá mua giống.     - Hỗ trợ nông dân toàn bộ chi phí đào tạo, tập huấn chuyển giao công nghệ trong 5 năm.     - Hỗ trợ đào tạo cán bộ chuyên trách chỉ đạo trồng mía đối với những xã có quy mô từ 100ha trở lên, mỗi xã 1 người. Công ty trả lương 20 triệu đồng/người/năm. Công ty sẽ ký hợp đồng ổn định 3- 5 năm, làm tốt công ty sẽ tuyển dụng dài hạn.