Nhà Minh là một đế chế lớn mạnh bậc nhất ở phương Đông và trên thế giới, ý đồ không chỉ nhằm xâm chiếm một quốc gia mà sâu xa hơn là còn thiết lập một địa bàn chiến lược để mở rộng tầm ảnh hưởng của đế chế. Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn do Lê Lợi khởi xướng và lãnh đạo từ Hội thề Lũng Nhai năm 1416 và bùng nổ vào mùa xuân năm 1418 đã trở thành một cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc sâu rộng trên cả nước, kết thúc bằng chiến thắng Chi Lăng – Xương Giang oai hùng, buộc quân Minh phải rút quân về nước. Thắng lợi của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, Thanh Hóa tự hào đã cống hiến cho đất nước người anh hùng dân tộc – Bình Định vương Lê Lợi cùng biết bao danh tướng và nghĩa binh... 

 

    Sau ngày toàn thắng ấy, vương triều Lê sơ thành lập, Lam Sơn trở thành Lam Kinh - tồn tại như một khu thánh địa tôn nghiêm, nơi thờ cúng tổ tiên và các Hoàng đế Nhà Lê, nơi mai táng nhiều Hoàng đế và Hoàng Thái hậu nhà Lê, và cũng là nơi cử hành những nghi lễ mỗi khi vua Lê về bái yết sơn lăng. Vì thế, Lam Kinh là một khu di tích lịch sử - văn hóa mang nhiều ý nghĩa và giá trị thiêng liêng không chỉ đối với nhân dân Thanh Hóa mà còn đối với Thăng Long – Hà Nội và cả dân tộc. Ý thức tự tôn dân tộc, hào khí Lam Sơn cũng là lý do sâu xa để triều Lê xây dựng Lam Sơn trở thành Lam Kinh. Đại Việt có Đông Đô ở đồng bằng sông Hồng, có Lam Kinh ở đồng bằng sông Mã - một quốc gia giàu mạnh để láng giềng nhìn vào. Lam Kinh tồn tại song song với kinh thành Thăng Long, cùng với Thăng Long tạo thành một chỉnh thể thống nhất có mối quan hệ mật thiết với nhau.

 

    Lam Sơn – Lam Kinh là nơi tiên tổ của vương triều Hậu Lê chọn làm đất lập nghiệp, là nơi chuẩn bị những yếu tố quan trọng cho cuộc khởi nghĩa Lam Sơn do Lê Lợi lãnh đạo. Nơi đây vừa là căn cứ địa, vừa là nơi triệu tập hào kiệt nghĩa sĩ bốn phương và nơi phất cờ khởi nghĩa. Từ buổi đầu khởi binh ở Lam Sơn, với sự đồng lòng trên dưới, với bản chất chính nghĩa, truyền thống và hào khí Lam Sơn đã làm nên đại thắng. Sau ngày đại thắng quân Minh, Lam Kinh trở thành vùng đất linh thiêng, gắn liền với quá trình dựng nghiệp đế vương.

 

    Thăng Long – Hà Nội cũng là nơi nghĩa quân Lam Sơn vây hãm quân Minh hung bạo khiến hơn 10 vạn tinh binh của Vương Thông phải khẩn cấp “cầu hòa”. Thăng Long ghi dấu sự thắng lợi vẻ vang của đoàn quân khởi nghĩa Lam Sơn. Nơi đây trở thành biểu tượng của lòng tự hào dân tộc khi mà cờ nghĩa rợp bay khắp kinh thành, còn quân giặc phải ra về trong thất bại, nhục nhã. Quốc gia Đại Việt sau 20 năm dưới sự đô hộ của nhà Minh đã lại hồi sinh, đất nước thái bình, Thăng Long lại quyện dáng rồng bay.

 

    Sau ngày đại thắng, Thăng Long lại trở về với địa vị thiêng liêng là kinh đô của đất nước, là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục của dân tộc. Hình ảnh Thăng Long phồn hoa, đô hội là minh chứng cho sự huy hoàng của đất nước dưới sự trị vì của các vua Lê.

 

    Lam Kinh và Thăng Long là nơi ghi dấu những hội thề có tính bước ngoặt của chiến tranh giải phóng dân tộc do Lê Lợi lãnh đạo. Khởi nghĩa Lam Sơn nổ ra với sự chuẩn bị chu đáo, được bắt đầu bằng Hội thề Lũng Nhai năm 1416 diễn ra trên đất Lam Sơn và kết thúc thắng lợi với Hội thề Đông Quan tại Thăng Long. Đây cũng chính là đặc trưng lớn nhất của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn: diễn ra và kết thúc bằng hội thề ở hai miền kinh đô.

 

    Sau những ngày đất nước vừa trải qua “cơn bĩ cực”, thuyền vua ngự trên hồ Lục Thủy, hiện bóng Rùa thần lên đòi Gươm, Lê Lợi đã không ngần ngại trả lại Gươm cho Rùa thần (từ đó hồ có tên gọi là Hồ Gươm hay Hồ Hoàn Kiếm). Hình ảnh Lê Lợi trả lại gươm là một hình ảnh thiêng liêng, biểu thị cho thiện ý hòa bình, binh đao là việc ngoài ý muốn. Sâu xa hơn thể hiện chữ “tín” của đức vua. Nếu Lam Sơn là nơi Lê Lợi nhận gươm để cứu nước thì Thăng Long là nơi vua Lê Thái tổ trả gươm để gác chuyện binh đao, mưu cầu hạnh phúc cho nhân dân sống trong hòa bình.

 

    Như vậy, trong chiều dài lịch sử Lam Sơn - Lam Kinh có mối quan hệ mật thiết với Thăng Long – Hà Nội. Đó là mối quan hệ giữa mảnh đất lập nghiệp, dựng cờ khởi nghĩa với mảnh đất vang khúc khải hoàn định đô lập quốc, xây dựng, củng cố địa vị vương triều và dòng họ. Mối quan hệ giữa trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục lớn nhất đất nước với trung tâm tín ngưỡng, tôn vinh truyền thống đạo lý, thờ cúng tổ tiên, xác định bổn phận con cháu đối với cha mẹ, quê hương, đất nước. Lam Kinh chính là mô hình kinh đô thu nhỏ, mang vóc dáng của Thăng Long. Đó còn là mối quan hệ mang tính chất thiêng liêng, đánh dấu bước phát triển của khởi nghĩa Lam Sơn, làm nên ngày đại thắng quân Minh có chiến thắng ở Lam Sơn và nhiều trận chiến oanh liệt ở Thăng Long. Là hội tụ của văn hóa và quyền lực, mang màu sắc thần bí trong huyền tích tại hai mảnh đất thiêng liêng: Lam Sơn – Thăng Long, có mối quan hệ đồng đại trong một chỉnh thể chung của kinh đô thứ nhất và kinh đô thứ hai của đất nước, điểm tô cho sự huy hoàng của hai kinh đô và phô diễn sức mạnh dân tộc.

 

(baothanhhoa.vn)