Chúng tôi đã theo anh, chị em công nhân đội Phúc Thịnh và Phúc Tiến ở xã Cẩm Phú và Cẩm Long (huyện Cẩm Thủy) đi trồng mới trên những thung lũng sâu. Chỉ khi đến thực địa cùng anh, chị em công nhân trồng mới cao su thì mới thấu hiểu nổi gian truân để có ngần ấy héc ta cao su trên giấy tờ báo cáo. Đội trưởng đội Phúc Thịnh và Phúc Tiến là chị Lê Thị Quyết. Chị làm công nhân Nông trường Phúc Do đã 30 năm. Chị dẫn chúng tôi đến cánh rừng bạt ngàn cây cao su đang khép tán rồi lội đến nơi đang trồng mới, chị tâm sự: Đội của chị hiện có 133 héc ta cao su đại điền. Hiện nay là thời kỳ khốn khó nhất của đơn vị vì cây cao su đang khép tán nên không thể có thu nhập từ các cây xen canh dưới gốc. Ba năm đầu khi trồng mới, chị em đã trồng xen cây lạc, vừng, rau xanh và dứa dưới gốc nên thu nhập cao. Trồng mới được công ty thiết kế đầu tư cây giống và kỹ thuật. Bây giờ đội chúng tôi trồng ở khu rừng này đã bước sang năm thứ tư, cây cao su khép tán nên chỉ còn công chăm sóc. Chỉ những đội đang thu hoạch mủ mới xúng xính và vui vẻ được. Chúng tôi phải đợi 2 năm nữa thu hoạch mủ chắc lúc ấy vui lắm.

 

    Tôi ngồi trò chuyện dưới tán rừng cao su xanh tốt với Phạm Văn Mạnh, người trồng thành công 5,25 héc ta cao su bây giờ đang thu hoạch và tâm sự với anh Đới Xuân Dũng đang chăm sóc 6,3 héc ta cao su mới được 3 năm tuổi, tất cả những người tôi gặp ở cánh rừng này đều tin tưởng vào ngày mai từ nguồn lợi cây cao su mang lại.

 

    Tại đội Phú Mỹ của Nông trường Phúc Do. Cảnh thu hoạch mủ cao su ở đây khá nhộn nhịp. Những chiếc xe đang nhập thành phẩm với từng đoàn người gồng gánh vây quanh. Cả một cánh rừng mênh mông căng nhựa đang tí tách từng giọt sữa trắng trào ra từ những thân cây xù xì. Đội trưởng đội Phú Mỹ là Lê Xuân Hưng quê ở xã Thiệu Ngọc, huyện Thiệu Hóa cho biết: Đội anh hiện có 56 héc ta cao su đang vào thời điểm cạo mủ. Anh, chị em công nhân và các hộ gia đình ở đây phấn chấn lắm. Bao nhiêu năm vất vả với nông trường không ngờ lại có cây cao su vào và có niềm vui lớn hôm nay.

 

    Nguyễn Xuân Kim, giám đốc nhà máy chế biến mủ cao su thì mới nhận ra nhiều bất cập cần được tháo gỡ. Nhiệm vụ của nhà máy là thu mua mủ và chế biến ra thành phẩm.

 

    Từ năm 2005 đến nay công ty đã thu mua chế biến được 5.471 tấn sản phẩm đủ tiêu chuẩn xuất khẩu, đạt kim ngạch 10 triệu đô la.

 

    Năm 2009, diện tích cao su tiểu điền khai thác được trên địa bàn toàn tỉnh đạt 6 ngàn héc ta. Hai Nông trường Lam Sơn và Thống Nhất tự chế biến 678 héc ta. Tổng số lượng mủ nguyên liệu cả tỉnh ước đạt 4.500 tấn. Cá nhân ký hợp đồng cho công ty hơn 3.500 tấn nhưng đến hết tháng 6 năm 2009 thu mua chỉ đạt 21% kế hoạch.

 

    Cái nhà máy này còn nhiều việc phải làm, phải thật năng động, sáng tạo  kết hợp với sự giúp đỡ của các cấp có thẩm quyền thì mới có cơ đủ nguyên liệu theo công suất của nhà máy.

 

    Cũng chuyến đi này, tôi đã dự một cuộc giao ban vô cùng thú vị với bốn giám đốc nông trường là Vân Du, Phúc Do, Thạch Quảng và Thạch Thành họp tại Nông trường Thạch Thành. Chị Đỗ Thị Thủy, Giám đốc Nông trường Thạch Thành hôm nay cùng tôi ôn lại bao kỷ niệm xưa cũ và nhắc tôi nhớ lại bao kỷ niệm 30 năm trước thời nông trường còn bao cấp do anh Biền làm giám đốc. Anh Lê Xuân Khách, Giám đốc Nông trường Phúc Do lại rất vui và tự hào về truyền thống của nông trường mình. Còn Trịnh Duy Duân, Giám đốc Nông trường Vân Du nơi có Nhà máy Mía đường Việt - Đài thì đang tập trung vào cây mía trên đất của mình. Anh vào nông trường đã 26 năm kể từ ngày rời quê xã Vĩnh Thịnh, Vĩnh Lộc ra đi. Năm 2008, nông trường chuyển sang ngành cao su quản lý và anh làm giám đốc. Bây giờ văn phòng nông trường đã xây dựng khang trang đối diện với Nhà máy đường Việt- Đài, có xưởng chế biến và số công nhân đóng bảo hiểm lên tới 412 người. Với 525 héc ta cao su và 625 héc ta mía, nông trường đang ăn nên làm ra trên vùng đất của mình. Cây mía hiện tại đang cho lợi nhuận kịp thời nên phải nhắc nhau xem có nhẹ với trách nhiệm trồng cao su hay không. Nông trường qua nhiều thăng trầm nhưng tồn tại đến hôm nay để phát triển có công lớn của mấy trăm héc ta cao su còn lại.

 

    Đỗ Viết Liêm về nhận chức giám đốc công ty cao su với gia sản 4 ngàn héc ta cà phê đang thất bại thảm hại. Công ty giữ gần 6 ngàn giấy tờ và sổ đỏ đất đai của dân để vay hơn 100 tỷ đồng và nợ gốc, nợ lãi nối nhau đầm đìa. Ngay lúc vừa nhận  chức, giám đốc Liên gặp không ít khó khăn do không được bố trí thêm vốn trồng mới và chăm sóc cao su năm 2000 và các năm tiếp theo... Tôi chú ý và đi sâu tìm hiểu việc này vì cách đây chưa lâu, cấp ủy Thanh Hóa ra nghị quyết phấn đấu từ nay đến 2015 phải có diện tích cao su là 25 ngàn héc ta. Có nghĩa là Thanh Hóa đã nhận rõ giá trị kinh tế và môi trường của cây cao su trên vùng núi và trung du của mình. Việc này chắc còn nan giải và thăng trầm lắm. Vì mãi đến ngày 9-9-2009 mới đây, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn mới ra thông tư hướng dẫn việc trồng cây cao su trên đất lâm nghiệp do Thứ trưởng Hứa Đức Nhị ký.

 

    Con số tăng từ 10 ngàn lên 25 ngàn héc ta trong 6 năm tới phải nói rằng thật sự khó khăn. Các huyện có cây cao su khi xây dựng kế hoạch, tìm quỹ đất không lường hết khó khăn nên khi chỉ đạo, chuyển đổi cây trồng thì không có đất. Vấn đề là chuyển đổi đất rừng trồng cây cao su nhưng nhất định không được phá rừng. Không thể để việc chuyển đổi mục đích cây trồng thành tàn phá rừng hiện có để trục lợi.

 

    Từ nay đến 2015 nếu muốn đạt trồng mới thêm 15 ngàn héc ta cao su như nghị quyết thì các cơ chế, chính sách ở Thanh Hóa phải thoáng hơn, linh hoạt hơn và phối hợp chắc với Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam thì mới  làm được. Nghĩa là ngoài cái Công ty Cao su Thanh Hóa, tỉnh phải cho mở ra một số công ty cổ phần cao su khác. Phải chú trọng chuyển dịch đất  phát triển cao su đại điền. Còn cao su tiểu điền phát triển phải hết sức thận trọng vì dàn trải nhiều mà vẫn chưa thu được nợ cũ.

 

    Có điều phải nhìn sâu vào cái được lớn nhất của cao su là môi trường và kinh tế. Vấn đề phát triển cây cao su phải có chủ trương phê duyệt thì đơn vị mới làm được. Hơn nữa ai cũng biết muốn đầu tư vào trồng rừng thì phải tính đến việc bảo tồn vốn và phải có hiệu quả đầu tư. Nhiều chuyện sờ sờ ra ở Thanh Hóa mà ai cũng biết. Khi ào lên phong trào trồng sắn rồi tiện thể cho ra đời luôn Nhà máy Chế biến dứa xuất khẩu ở huyện Như Thanh để cuối cùng người dân gánh nợ và lao đao còn nhà máy chỏng chơ như một đống xương già khó mà chôn sâu dập kỹ cho kín tiếng.

 

    Chuyến đi này tôi có dịp đến huyện Như Xuân ở phía tây. Anh Lê Nhân Đồng, Chủ tịch UBND huyện tâm sự dài dài về cây cao su và hướng đi sắp tới. Như Xuân có 72 ngàn héc ta rừng tự nhiên trong đó có 8 ngàn héc ta rừng đặc dụng. Lê Nhân Đồng đang theo đuổi ý tưởng là huyện dành quỹ đất hơn 100 héc ta để mỗi gia đình trồng 1 cây cao su lưu niệm, sau này sẽ có một rừng cao su kiểu mẫu. Huyện phấn đấu phải trồng được 10 ngàn héc ta thì mới ổn định được đời sống lâu dài.

 

    Cũng chuyến đi này, tôi đã trò chuyện rất lâu với Giám đốc Nông trường Bãi Trành Lê Đình Hùng. Nông trường có hàng nghìn héc ta cao su. Nhưng nuôi được 600 con người với bao chế độ chính sách là một việc vô cùng khó. Anh không phàn nàn mà chỉ khen rằng nhờ tỉnh có chính sách hỗ trợ mỗi héc ta trồng mới cây cao su là 2 triệu đồng. Rồi huyện cũng khuyến khích cho mỗi héc ta 500 ngàn đồng nữa. Nông trường Như Xuân nói riêng và huyện Như Xuân nói chung đang đặt quá nhiều hy vọng lớn lao vào loại cây này. Nhưng quản lý sản phẩm mủ ra sao thì đang rất khó. Mủ cao su từ rừng Thanh Hóa đang chảy vào Nghệ An và các tỉnh lân cận mà chưa có biện pháp ngăn chặn.

 

    Thường trực Tỉnh ủy Thanh Hóa vừa có Thông báo số 94 ngày 18-8-2009 đồng ý với đề nghị của UBND tỉnh thực hiện bảo lãnh tín dụng cho phương án góp vốn trồng cao su tiểu điền là công ty cao su ký hợp đồng trực tiếp với từng hộ dân trồng cao su không qua bảo lãnh của ngân hàng.

 

    Nhiều hướng mới đang mở ra. Nhiều biện pháp cấp bách đang được thực hiện đồng bộ nên ta có thể tin tưởng được rằng chỉ tiêu 25 ngàn héc ta cao su từ nay đến năm 2015 sẽ được thực hiện trên đất xứ Thanh.