Nguyên nhân của việc tạm dừng lò là thiếu nguyên liệu sản xuất. Được biết, khi lập dự án đầu tư xây dựng nhà máy, UBND tỉnh cấp phép cho chủ đầu tư là Công ty cổ phần Khai khoáng luyện kim Thanh Hà 5 mỏ quặng là: Thanh Kỳ, Bái Hầm, Tượng Sơn, Xuân Thái và Hón Tĩnh, với tổng trữ lượng theo tài liệu địa chất là 226.000 tấn, đủ để nhà máy vận hành trong thời gian 5 năm. Tuy nhiên, trong số 5 mỏ trên, mới chỉ có mỏ Thanh Kỳ được khai thác. Các mỏ còn lại, do nhiều nguyên nhân khác nhau chưa được đưa vào khai thác. Thí dụ: mỏ Hón Tĩnh, tuy đã xong hồ sơ, thủ tục, chờ UBND tỉnh ra quyết định cho khai thác, tuy nhiên mỏ này lại vướng tuyến đường ATK đang xây dựng nên chưa thể xác định được thời gian có thể khai thác. Mỏ Tượng Sơn và mỏ Xuân Thái thì nằm trên đất rừng phòng hộ, cần thời gian khảo sát, đánh giá, chuyển đổi nên trong thời gian dài sắp tới cũng chưa thể khai thác. Trong khi đó, theo báo cáo địa chất, trữ lượng quặng tại mỏ Thanh Kỳ là 140.000 tấn, nếu so sánh với công suất của nhà máy yêu cầu mỗi tháng cần 10.000 tấn quặng thô, như vậy mỏ Thanh Kỳ chỉ đủ cho nhà máy hoạt động trong khoảng 1 năm. Trên thực tế, lượng quặng còn lại tại mỏ có trữ lượng thấp hơn nhiều, chiếm đa số lại là quặng “phổi trâu, phổi bò”, hệ số 25 tấn đất đá/1 tấn quặng. Tại mỏ Thanh Kỳ, công nhân nhà máy phải đào sâu xuống vài chục mét mới lấy được vài tấn quặng, mà chất lượng quặng lại kém, hàm lượng sắt chỉ đạt dưới 40%, trong khi yêu cầu của quặng đủ điều kiện đưa vào lò luyện là phải từ 58% sắt trở lên.

Được biết, từ khi đi vào hoạt động, nhà máy luôn ở trong tình trạng “đói” nguyên liệu và phải “ăn đong” từng ngày. Hậu quả là mỗi tháng công ty chịu lỗ cả tỷ đồng, không chỉ thế, việc dừng lò đã dẫn đến hậu quả trực tiếp là có hơn 1/3 tổng số công nhân phải nghỉ việc. Mặc dù công ty vẫn tiếp tục đóng bảo hiểm và hỗ trợ lao động tạm nghỉ việc 500.000 đồng/lao động/tháng, song điều này cũng không khỏi tác động tiêu cực đến tâm lý của người lao động, đặc biệt là đối tượng lao động là người địa phương.

Việc Nhà máy Luyện gang Thanh Hà phải tạm ngưng sản xuất đã chỉ ra một hạn chế trong công tác quản lý Nhà nước về tài nguyên khoáng sản khi các chủ đầu tư không được phép tham gia vào quá trình thăm dò, khảo sát, đánh giá nguồn quặng, dẫn đến bị động trong quá trình sản xuất.

Trước thực trạng trên, giải pháp mà công ty đang tiến hành là đầu tư thêm 2 dây chuyền là dây chuyền tuyển khoáng và dây chuyền thiêu kết nhằm nâng hàm lượng sắt của quặng lên đạt 60%. Việc đầu tư thêm 2 dây chuyền này sẽ nâng tổng mức đầu tư của dự án từ 239 tỷ đồng lên 342 tỷ đồng. Hiện nay, toàn bộ móng của dây chuyền đã xây dựng xong, hệ thống máy móc, thiết bị đã được đặt hàng tại Trung Quốc, chỉ còn chờ hoàn tất thủ tục thanh toán để đưa thiết bị về lắp đặt. Công ty phấn đấu trong tháng 2 sẽ lắp đặt xong 2 dây chuyền mới này. Việc lắp đặt thêm 2 dây chuyền sẽ nâng công suất của nhà máy lên 120%, tương đương với 150 tấn gang/ngày. Khi 2 dây chuyền mới đi vào hoạt động sẽ giảm hệ số than cốc từ 1 than/1 gang xuống còn 0,75 than/1 gang, do đó sẽ góp phần giảm chi phí đầu vào, hạ giá thành sản phẩm, tăng lợi nhuận.

Một yêu cầu đặt ra là, để 2 dây chuyền mới này có thể hoạt động phải có 10.000 tấn quặng tốt, hàm lượng sắt từ 58% trở lên và 30.000 tấn quặng lấy từ mỏ đang khai thác để làm quặng sống chạy lò trong thời gian chạy lấy nhiệt. Hiện tại, công ty đã và đang đề ra các phương án mua lại quặng từ Nghệ An, dự kiến nguồn quặng này có thể thu mua được từ 2.000 đến 3.000 tấn/tháng - trong điều kiện không có rủi ro xảy ra. Giải pháp khả thi nhất, mang tính ổn định nhất đó là công ty đề nghị tỉnh cấp phép cho khai thác một mỏ sắt tại khu vực Tây - Bắc (khu vực nguyên liệu được dành cho Nhà máy Thép Cao Ngọc, huyện Ngọc Lặc), hoặc một số mỏ thuộc các huyện Cẩm Thủy, Bá Thước... nhằm bảo đảm duy trì hoạt động của nhà máy trong vòng một năm tới đây - thời điểm được coi là khó khăn nhất đối với nhà máy. Nguyện vọng cần được các cơ quan chức năng xem xét, bởi trong điều kiện Nhà máy Thép Cao Ngọc (Ngọc Lặc) chưa đi vào hoạt động thì nên chăng cần tạo điều kiện cho dự án đã khẳng định tính khả thi hoạt động. Bên cạnh đó, nhu cầu sắt thép năm 2010 trên thị trường là rất lớn, dự kiến nước ta phải nhập khẩu hơn 2 triệu tấn sắt thép, trong điều kiện các nhà máy sản xuất trong nước chỉ mới đáp ứng được 40% nhu cầu, như vậy việc tạo điều kiện để Nhà máy Luyện gang Thanh Hà sớm trở lại hoạt động là một việc làm cần thiết. Khi Nhà máy Luyện gang Thanh Hà hoạt động có sản phẩm sẽ góp phần tăng thu ngân sách và thúc đẩy tăng trưởng sản xuất công nghiệp của tỉnh.

(Theo Báo Thanh Hóa)