Ông Hà Nam Ninh bên cuốn tài liệu chữ Thái cổ do ông sưu tầm - Ảnh: Hà Đồng

Ông Ninh là người có nhiều bộ tài liệu chữ Thái cổ quý giá bậc nhất xứ Thanh hiện nay.

15 năm biên soạn

Là một người công tác trong ngành giáo dục huyện Bá Thước lâu năm, thầy giáo Ninh luôn trăn trở khi tiếng nói, chữ viết của người dân tộc Thái bản địa ngày càng mai một.

Trăn trở với việc giữ gìn tiếng nói, chữ viết của dân tộc mình, suốt những thập niên 1980, 1990… bước chân ông Ninh lặn lội khắp vùng Mường Khòong, Mường Khô, Mường Ca Da thuộc huyện Quan Hóa, Quan Sơn, Bá Thước – nơi có đông đồng bào Thái sinh sống để tìm hiểu, sưu tầm các tài liệu liên quan đến tiếng nói, chữ viết Thái cổ.

Sau những chuyến đi thực địa, gặp các già bản am hiểu văn hóa, truyện cổ, chữ Thái, về nhà ông Ninh lại cặm cụi, miệt mài tập viết chữ Thái cổ như trẻ vào lớp 1.

Hơn 15 năm qua, bằng sự nghiên cứu nghiêm túc, miệt mài, ông Ninh đã biên soạn được nhiều tài liệu về chữ Thái cổ như: bộ chữ Thái cổ Thanh Hóa; bộ dạy chữ Thái Việt Nam tại Thanh Hóa, tài liệu dạy tiếng dân tộc Thái dành cho giáo viên, bộ đội biên phòng, cán bộ kiểm lâm…

Từ những bộ tài liệu này, những năm qua ông Ninh đã được Sở GD- ĐT, Sở Nội vụ, Bộ đội biên phòng tỉnh mời tham gia biên soạn tài liệu tiếng Thái, chữ Thái để dạy cho giáo viên, cán bộ, chiến sĩ đang công tác tại các huyện miền núi, vùng cao, biên giới – nơi có đồng bào Thái sinh sống.

Ông Ninh cũng là giáo viên trực tiếp đứng lớp dạy tiếng Thái, chữ Thái cho gần 2.000 giáo viên, cán bộ, chiến sĩ suốt những năm qua. Hiện nay ông Ninh vẫn đang tham gia giảng dạy chữ Thái cho cán bộ, giáo viên ở các bản trong huyện Bá Thước.

Sưu tầm sách cổ

Bên cạnh việc dạy tiếng Thái, chữ Thái, ông Ninh còn dày công sưu tầm những cuốn sách Thái cổ. Trong kho sách gần 100 cuốn của ông Ninh, các bộ tài liệu, hiện vật bằng chữ Thái cổ chiếm phần lớn. Bộ tài liệu chữ Thái cổ của ông Ninh được chia thành các thể loại như: sách lịch sử, hành chính, địa lý, y học, kinh nghiệm làm ăn, truyện thơ, ca dao, tục ngữ…

Bộ sách bằng chữ Thái cổ nhất mà ông sưu tầm, lưu giữ được cho đến hiện nay là bộ Dư địa chí vùng Mường Khoòng (huyện Bá Thước ngày nay) có từ thế kỷ 16. Chữ dân tộc Thái của bộ sách này được viết trên chất liệu giấy dó, bằng bút lông, mực tàu; nội dung rất phong phú về vùng đất này.

Lần giở những cuốn sách quý viết về văn hóa dân tộc mình, ông Ninh tâm sự: “Khi tiếp cận, nghiên cứu kho tri thức từ sách chữ Thái cổ tôi mới thấy có rất nhiều bài học, kinh nghiệm trong cuộc sống của người xưa để lại thật quý giá. Từ cách ứng xử đến sinh hoạt, địa chí hiện vẫn còn nguyên giá trị trong cuộc sống hôm nay. Yêu tiếng nói, chữ viết của dân tộc mình cũng là yêu Tổ quốc mình. Kho sách của tôi luôn chào đón các nhà nghiên cứu và những người đam mê nghiên cứu văn hóa dân tộc Thái. Tôi sẵn sàng dạy tiếng Thái, chữ Thái miễn phí cho những ai muốn học”.

Đặc biệt, ông đã sưu tầm được bộ truyện thơ Khăm Panh – một trong ba bộ truyện thơ hay nhất của người dân tộc Thái Việt Nam (ba bộ truyện thơ nổi tiếng này gồm: Tiễn dặn người yêu, Khun Lù – Nàng Ủa và Khăm Panh).

Ngoài ra, hàng chục năm qua ông Ninh còn sưu tầm, lưu giữ được nhiều bộ sách được dịch từ chữ Hán Nôm sang chữ Thái như: Lương Sơn Bá – Chúc Anh Đài, Phạm Tải – Ngọc Hoa…

(Theo báo Tuổi trẻ)