Chị Lê Thị Nhi, Phó phòng nông nghiệp và phát triển nông thôn huyện Ngọc Lặc, cho biết: Vụ chiêm - xuân năm 2010, huyện Ngọc Lặc gieo cấy được 2.619 ha lúa, nhưng trước và sau Tết Canh Dần trời nắng gay gắt, mực nước hồ, đập trên địa bàn đang xuống thấp; lưu lượng nước trên khe suối giảm. Do vậy, đến nay 400 ha lúa của huyện Ngọc Lặc đang thiếu nước, khô hạn. Ở nhiều xã, người dân còn đang  thiếu nguồn nước sinh hoạt. Đáng lo ngại là phần  lớn diện tích lúa khô hạn không có biện pháp khắc phục, do một số hồ, đập, khe suối đảm nhận tưới cho diện tích trên không còn nguồn nước. Nếu trong các ngày tới, trời không có mưa, diện tích lúa khô hạn sẽ không sinh trưởng, phát triển được.

 

    Đến thời điểm này, trên địa bàn huyện Ngọc Lặc có 90 công trình thủy lợi, ngoài hồ Cống Khê (xã Ngọc Khê) theo thiết kế có dung tích chứa 4 triệu 380 ngàn m3 nước, còn lại là hồ, đập vừa và nhỏ. Trong số các công trình thủy lợi kể trên có 11 công trình do Xí nghiệp Khai thác công trình thủy lợi (KTCTTL) Ngọc Lặc  quản lý, khai thác, do được xây dựng đồng bộ từ hệ thống đầu mối đến kênh mương và được tu sửa thường xuyên nên đã phát huy hiệu quả phục vụ nước tưới cho cây trồng.

 

    Trao đổi với chúng tôi về biện pháp  khắc phục tình trạng  thiếu hụt nguồn nước tưới trên địa bàn,  lãnh đạo Xí nghiệp KTCTTL Ngọc Lặc, cho biết: Ngay từ trước mùa mưa năm 2009, Công ty KTCTTL Sông Chu đã đầu tư kinh phí  cho  Xí nghiệp KTCTTL Ngọc Lặc chủ động sửa chữa các hư hỏng nhỏ, bảo đảm an toàn,  tích trữ đủ lượng nước theo thiết kế trong 11 hồ, đập đơn vị quản lý.  Trong các tháng mùa khô vừa qua, xí nghiệp đã nạo vét kênh cấp I được 2.500 m3 đất, góp phần  dẫn nước từ đầu mối đến mặt ruộng. Chi bộ và lãnh đạo xí nghiệp đã chủ động triển khai một số biện pháp phòng, chống khô hạn đến từng công trình như quản lý chặt chẽ nguồn nước hồ, đập gắn với tưới nước tiết kiệm; điều tiết nước tưới theo đợt khoa học, hợp lý; các tổ thủy nông phân công cán bộ, công nhân bám địa bàn dẫn nước, ưu tiên nước cho vùng cuối kênh, vùng cao khó tưới. Đến thời điểm giữa tháng 3-2010, xí nghiệp đã cung cấp đủ nước tưới dưỡng chăm bón lúa chiêm - xuân trên địa bàn. Mục tiêu của xí nghiệp là quản lý chặt chẽ lượng nước trong các hồ, đập đơn vị quản lý, phục vụ tưới cho 933 ha cây trồng vụ chiêm - xuân do xí nghiệp đảm nhận tưới, không để xảy ra tình trạng khô hạn.

 

    Hầu hết các công trình do địa phương quản lý, được xây đắp từ năm 1984 trở về trước, phần đầu mối được xây dựng, hệ thống kênh mương gần như chưa có. Vấn đề đáng quan tâm  hơn là để quản lý các công trình thủy lợi này, trong những năm qua, UBND xã thường giao cho một nhóm người làm công tác vận hành công trình đầu mối, các thôn được hưởng lợi từ  công trình cử người dẫn nước tưới theo từng đợt. Khi kênh mương cần nạo vét, hoặc sửa chữa công trình  thì huy động sức dân và đề nghị Nhà nước cấp kinh phí, không thu thủy lợi phí từ người hưởng lợi. Cán bộ quản lý công trình thủy lợi ở xã chưa được đào tạo nghiệp vụ chuyên môn, quản lý và điều hành nước tưới chưa hợp lý, không có vốn để sửa chữa, nhất là các hư hỏng cửa cống lấy nước, tràn, thân đập bị sạt lở, lòng hồ bồi lấp,vv... đang là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến nhiều công trình đã xuống cấp, khả năng trữ và giữ nước rất kém, lượng nước trữ ở các hồ nhỏ không đủ nước tưới, chống hạn cho diện tích công trình phụ trách...

 

    Trong 3 năm qua, bằng nguồn vốn Trái phiếu Chính phủ và một số nguồn vốn khác, huyện Ngọc Lặc  đã được đầu tư xây mới, sửa chữa, nâng cấp một số  hồ chứa nước như hồ Cống Khê (xã Ngọc Khê), hồ Trung Tọa (xã Quang Trung), liên hồ chứa nước Bai Manh - Bai Lim (xã Quang Trung và Đồng Thịnh), hồ Chòm Mót (xã Nguyệt Ấn), hồ Bai Sơn (xã Đồng Thịnh), vv... đã phát huy hiệu quả tích nước phục vụ tưới cho hàng trăm ha cây trồng  trên địa bàn. Trong 5 năm qua, với phương châm “Nhà nước và nhân dân cùng làm” các xã trên địa bàn đã đầu tư hàng tỷ đồng và nhiều công lao động, vật liệu tại chỗ để làm mới, tu sửa hàng chục công trình thủy lợi, như: hồ Bai Ao,  Sơn Phong, Bai Đu..., xây kiên cố hàng chục km kênh mương  nội đồng, kênh chính thuộc các hồ Cống Khê, Bai Manh, Bai Sơn... Huyện, xã đã phát động toàn dân làm thủy lợi mùa khô, nạo vét, khơi thông dòng chảy các tuyến kênh mương, sửa chữa những hư hỏng nhỏ của công trình, đắp bờ vùng, bờ thửa để giữ nước. Ngoài ra, các xã, các thôn  còn phát huy nội lực thi công các công trình nhỏ như: phai, đập nhỏ tạm thời dâng nước từ  dòng chảy sông, suối để tưới hỗ trợ cho gần 1.500 ha cây trồng.

 

    Để khắc phục tình trạng hạn hán, thiếu nguồn nước, về lâu dài ngoài sự quan tâm tiếp tục đầu tư sửa chữa, xây dựng các công trình thủy lợi mới của Nhà nước, huyện Ngọc Lặc cũng cần đẩy mạnh trồng rừng đầu nguồn, bảo đảm cân bằng sinh thái, tạo nguồn sinh thủy, giữ được nguồn nước cho các hồ đập phục vụ sản xuất. Nên thành lập các hợp tác xã dịch vụ thủy lợi hoặc tổ dịch vụ nước đúng nhiệm vụ và quyền hạn  theo Nghị định của Chính phủ và Pháp lệnh Khai thác và Bảo vệ công trình thủy lợi, làm nhiệm vụ bảo vệ, khai thác công trình phục vụ sản xuất, dân sinh trên địa bàn có hiệu quả, bảo đảm cho công trình thủy lợi, nhất là ở cấp xã, thôn có chủ quản lý thực sự. Cùng với các biện pháp chống hạn, trước mắt  các cấp, các ngành chức năng trong huyện cần quan tâm đến tính đặc thù về địa hình (độ dốc lớn không đồng đều, chủ yếu là ruộng bậc thang), tập quán, phương thức canh tác, tiếp tục rà soát diện tích không có nguồn nước hoặc có nguồn nước nhưng không chắc chắn, chủ động chuyển đổi cơ cấu cây trồng sang các loại cây chịu hạn. 

 

(baothanhhoa.vn)