Một trong các điều kiện quyết định chất lượng giáo dục toàn diện, trước tiên là chất lượng giáo dục các môn văn hóa, đó là vấn đề đổi mới phương pháp dạy học (ĐMPPDH) của đội ngũ nhà giáo trong các trường phổ thông. Hiện nay, toàn ngành đang tiếp tục thực hiện cuộc vận động “Hai không” với 4 nội dung do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) phát động vì vậy cần thấy rõ những khó khăn, thách thức, những nguyên nhân cản trở, làm chậm quá trình ĐMPPDH, gây khó khăn cho việc nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, để từ đó có biện pháp hữu hiệu nhằm khắc phục có hiệu quả những lực cản làm ảnh hưởng tới quá trình ĐMPPDH trong các nhà trường phổ thông. Vậy quá trình ĐMPPDH ở Thanh Hóa hiện đang chịu những khó khăn, bất cập, thách thức và cản trở nào?

 

    Trước hết, đội ngũ nhà giáo ở Thanh Hóa vẫn còn trong  tình trạng vừa thừa, vừa thiếu, chưa đồng bộ về cơ cấu bộ môn, loại hình đào tạo, chất lượng đội ngũ còn bất cập, trong khi đội ngũ nhà giáo là lực lượng quyết định sự thành bại của quá trình dạy học, quyết định sự thắng lợi hay không của quá trình ĐMPPDH ở các trường phổ thông.

 

    Năm học 2010-2011, Thanh Hóa có thừa nguồn giáo sinh tốt nghiệp từ các trường đại học để tuyển dụng làm giáo viên các cấp học, bậc học, song do số lượng giáo viên hiện có của các huyện, thị xã, thành phố đã lớn hơn chỉ tiêu biên chế được Chủ tịch UBND tỉnh giao, trong khi các bộ môn như: Nhạc, Họa, Thể dục, Giáo dục ngoài giờ lên lớp, Ngoại ngữ, Tin học, Công nghệ... vẫn thiếu vì các môn Văn, Sử, Giáo dục công dân... đang dôi dư đã chiếm hết chỉ tiêu biên chế theo quy định, vì vậy việc tuyển giáo viên mới là rất khó khăn. Bên cạnh đó, nội dung và kế hoạch dạy học chưa hỗ trợ tích cực cho quá trình ĐMPPDH ở các trường phổ thông bởi vì từ thực tế triển khai nội dung, chương trình giáo dục phổ thông theo nghị quyết của Quốc hội cho thấy: Chương trình và nội dung dạy học phổ thông mới có nhiều tiến bộ, song chương trình quá nặng, còn quá tải về kiến thức vì vậy trong quá trình giảng dạy nhiều giáo viên chỉ lo “chạy” cho hết nội dung bài giảng, kịp thời gian tiết học theo quy định, mà chưa có điều kiện để sáng tạo phương pháp dạy học. Trong khi đó, học sinh ít có cơ hội để có thể tự mình khai thác kiến thức và thực hành, luyện tập các kiến thức đó một cách chủ động, sáng tạo, qua đó tự xác định cho mình một cách học, phương pháp học phù hợp nhất trong từng môn học. Các trang thiết bị dạy học tuy đã được tăng cường, song vẫn trong tình trạng thiếu và lạc hậu nhiều so với yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông, nhất là giáo dục trong thời kỳ đất nước hội nhập và phát triển; mặt khác, có nơi có thiết bị lại chưa có phòng học bộ môn, sĩ số học sinh trong lớp quá cao, khó tổ chức cho học sinh được tự làm thực hành để tiếp thu kiến thức.

 

    Trong những năm qua, ngành GD&ĐT đã tham mưu cho tỉnh trang cấp đầy đủ các thiết bị dạy học theo chương trình và sách giáo khoa mới, góp phần tích cực trong việc thực hiện nội dung, chương trình. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều trường thiếu các phương tiện dạy học thông thường và hiện đại, làm cho giáo viên “có điều kiện” thực hiện việc thiết kế bài giảng và tiến hành giảng dạy theo lối cũ, thuyết trình hoặc hỏi đáp là chủ yếu; còn có tình trạng thiết bị dạy học được trang cấp chưa theo kịp với tốc độ phát triển của khoa học kỹ thuật, dẫn đến lạc hậu, thiếu tính thuyết phục khi giảng dạy cho học sinh... do đó, học sinh chủ yếu vẫn phải học chay, nghe và ghi là chính, rất ít điều kiện được thực hành, thí nghiệm và nghiên cứu bài học thông qua các mô hình, giáo cụ trực quan, thiết bị thí nghiệm, cho nên làm giảm hứng thú học tập, chưa khơi dậy được tính sáng tạo và tư duy khoa học, giảm hiệu quả tiếp thu kiến thức của học sinh.

 

    Các phương tiện kiểm tra, đánh giá chất lượng dạy học còn lạc hậu; việc thi, kiểm tra, đánh giá học sinh phổ thông mới chỉ kiểm tra được sự tái hiện kiến thức học thuộc lòng; kiểu cách trình bày kiến thức, hình thức kiểm tra, đánh giá đơn điệu làm cho học sinh dễ đi theo hướng học theo bài mẫu, làm giảm sự sáng tạo của người học. Trong quá trình thi, kiểm tra, đánh giá học sinh còn bộc lộ nhiều nhược điểm, có giáo viên chỉ quan tâm đến đáp án mẫu, ít tôn trọng cá tính sáng tạo của học sinh; một bộ phận cán bộ quản lý (CBQL) các nhà trường chỉ quan tâm đến tỷ lệ % xếp loại học lực, hạnh kiểm của học sinh vào cuối kỳ, cuối năm học để đánh giá chất lượng giảng dạy, do đó chưa khơi dậy tinh thần hăng say để các thầy giáo, cô giáo ĐMPPDH.

 

    Công tác quản lý, chỉ đạo còn nhiều bất cập, hạn chế thể hiện ở chỗ còn nhiều CBQL ngại đổi mới vì sợ phải thêm việc, vất vả; có CBQL nhà trường còn để tình trạng “đánh trống bỏ dùi”, chú trọng khâu “phát” ban đầu nhiều hơn là “động” trong cả quá trình. Quản lý chuyên môn mang nặng tính hành chính, thiếu sâu sắc và do không có các biện pháp, giải pháp hữu hiệu để tập trung nâng cao chất lượng giáo dục các môn văn hóa. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, song nguyên nhân cơ bản, phổ biến ở tỉnh ta là một bộ phận CBQL còn non yếu về chuyên môn, nhất là cấp THCS, cung cách làm việc chung chung, quen chỉ đạo ở “tầm vĩ mô”, các công việc theo dõi quá trình dạy học giao cho phó hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn (kiểu giao phó thác), đó chính là kiểu chỉ đạo “chạy quanh chuyên môn”; CBQL nhà trường dành thời gian dự giờ, thăm lớp rất ít, chủ yếu thời gian dành cho họp hành, lo công tác tổ chức, tài chính và các công việc khác. Cũng có hiệu trưởng rất tâm huyết với chuyên môn, muốn thực hiện ĐMPPDH nhưng lại thiếu khả năng tổ chức thực hiện cho hiệu quả, lại thêm các khó khăn khách quan tác động vào như không có phòng học, thiếu trang thiết bị, thiếu kinh phí... Còn có CBQL trường phổ thông chưa thực sự chăm lo bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm cho giáo viên; chưa xây dựng được bầu không khí sư phạm thân ái, đồng thuận, có ý thức trách nhiệm, có quyết tâm thực hiện ĐMPPDH...

 

    Để việc ĐMPPDH ở các trường phổ thông trong tỉnh đạt kết quả tốt, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, phục vụ đắc lực cho việc thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2011-2015 và định hướng đến năm 2020 mà Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVII đã đề ra rất cần sự vào cuộc mạnh mẽ hơn của đội ngũ giáo viên và các cấp quản lý giáo dục trong tỉnh.

 

(baothanhhoa.vn)