Thực trạng đáng báo động

 

    Tính đến đầu tháng 9 năm 2010, Thanh Hóa có hơn 6.000 cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp tham gia đóng bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) cho  171.751 lao động. Việc tham gia đóng BHXH vừa là trách nhiệm, nghĩa vụ và quyền lợi của cả chủ sử dụng lao động và người lao động. Tuy nhiên, từ nhiều năm nay, tình trạng trốn, đóng không đúng, không đủ và nợ đọng tiền BHXH quá dài diễn ra khá phổ biến, đặc biệt là trong các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh, làm ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của hàng ngàn lao động, gây thất thoát quỹ BHXH. Theo báo cáo của cơ quan BHXH tỉnh, hiện tại, tỉnh ta có hơn 5.450 doanh nghiệp đăng ký hoạt động, nhưng chỉ có 1.139 doanh nghiệp (ngoài quốc doanh) tham gia đóng BHXH và BHTN cho 43.806 lao động (chiếm 21% doanh nghiệp tham gia). Như vậy, trên địa bàn tỉnh có tới 79% doanh nghiệp, công ty, hợp tác xã với rất nhiều lao động đang làm việc nhưng chưa tham gia đóng các loại bảo hiểm nói trên.

 

    Chỉ tính từ năm 2009 đến nay, Thanh tra Chính phủ và Thanh tra tỉnh đã tiến hành nhiều đợt thanh tra, kiểm tra các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp về việc chấp hành Luật BHXH và phát hiện chỉ có 232 doanh nghiệp/hơn 1.000 doanh nghiệp ngoài quốc doanh được Sở Kế hoạch và Đầu tư cho phép hoạt động tham gia đóng BHXH, BHYT cho người lao động. Thị xã Bỉm Sơn có  28 doanh nghiệp trong tổng số 144 doanh nghiệp đang hoạt động tham gia đóng bảo hiểm. Thành phố Thanh Hóa có 602 doanh nghiệp trong tổng số 2.084 doanh nghiệp tham gia... Ngoài ra, ngành thanh tra còn phát hiện tại các đơn vị tham gia đóng BHXH, chủ sử dụng lao động đã chiếm dụng tiền đóng BHXH của người lao động lên tới  2.175 triệu đồng. Trong đó, Công ty cổ phần (CP) Xây dựng K2 (Quảng Xương); Công ty LICOGI 15 và Công ty CP VIGLACERA (Bỉm Sơn) đã thu 6% tiền đóng BHXH, BHYT của người lao động và trích 17% tổng quỹ lương nhưng không nộp cho cơ quan BHXH mà giữ số tiền này đầu tư sản xuất, kinh doanh và làm những việc khác.

 

    Phổ biến nhất hiện nay là tình trạng các doanh nghiệp nợ đọng bảo hiểm thời gian dài. Tính đến đầu tháng 9 năm 2010, Thanh Hóa có tới 564 đơn vị nợ đọng hơn 100 tỷ đồng tiền đóng BHXH của người lao động, trong đó 131 đơn vị, cơ quan hành chính sự nghiệp được hưởng lương từ ngân sách Nhà nước nợ 21 tỷ đồng và 433 doanh nghiệp nợ hơn 60 tỷ đồng, trong đó có 140 doanh nghiệp nợ đọng từ 6 tháng trở lên với gần 30 tỷ đồng như: Công ty Công nghiệp tàu thủy nợ 2.797,8 triệu đồng; Công ty CP Khai khoáng luyện kim Thanh Hà nợ 1.018 triệu đồng; Tổng Công ty CP Xây dựng và Thương mại Hưng Đô nợ hơn 100 triệu đồng; Công ty CP Sản xuất thương mại và đầu tư Việt Thanh nợ 1.345,4 triệu đồng; Nhà máy Dứa Như Thanh nợ 380 triệu đồng...

 

    Lao động chịu nhiều thiệt thòi

 

    Tình trạng trên đang là vấn đề gây nhiều bức xúc và đẩy hàng ngàn lao động lâm vào cảnh đã khó khăn do thu nhập thấp lại càng khó khăn hơn khi không may gặp rủi ro xảy ra trong cuộc sống hoặc trong quá trình lao động, sản xuất như: ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, người lao động hết tuổi lao động, lao động mất việc làm... đều không được hưởng quyền lợi về chế độ bảo hiểm theo quy định của pháp luật.

 

    Qua tìm hiểu nguyên nhân trốn, nợ đọng bảo hiểm tại một số đơn vị, được biết: do ảnh hưởng của khủng hoảng kinh tế nên việc sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn. Bên cạnh đó,  người lao động có thu nhập thấp lại  chưa nhận thức đầy đủ trách nhiệm, nghĩa vụ và quyền lợi khi tham gia đóng bảo hiểm... Ông Phạm Hoàng Tiến, Phó Giám đốc BHXH tỉnh, cho biết, có cả nguyên nhân khách quan và  chủ quan, đó là có nhiều doanh nghiệp đến kỳ quyết toán đóng BHXH cho người lao động nhưng không chịu đóng, tháng sau chồng lên tháng trước. Trong khi, mức tính lãi chậm đóng BHXH đối với các đơn vị, doanh nghiệp vẫn còn thấp hơn so với lãi suất vay ở các ngân hàng. Do đó nhiều đơn vị, doanh nghiệp đã chấp nhận nộp phạt và chiếm dụng tiền BHXH của người lao động để sử dụng vào mục đích khác có lợi cho đơn vị, doanh nghiệp.

 

    Trên thực tế, việc kê khai lao động thuộc diện tham gia đóng BHXH bắt buộc và kê khai tiền lương, tiền công tháng đóng BHXH, BHTN tại các đơn vị, cơ quan quản lý Nhà nước rất khó kiểm soát. Phần lớn các chủ doanh nghiệp nhận lao động vào làm việc được thỏa ước bằng miệng nhằm mục đích trốn tránh trách nhiệm trích nộp đóng BHXH và dễ dàng chấm dứt hợp đồng lao động khi cần, đồng thời giảm các chi phí bắt buộc cho doanh nghiệp khi chấm dứt hợp đồng theo quy định của Luật Lao động và đối phó khi có thanh tra, kiểm tra. Mặc dù lao động làm việc trong môi trường nặng nhọc, nhưng vì thu nhập thấp và gặp nhiều khó khăn về tài chính để đóng BHXH, BHYT nên nhiều doanh nghiệp dựa vào “điểm yếu” này của người lao động để bao biện cho hành vi chiếm dụng tiền bảo hiểm. Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng lại chưa thực sự quan tâm đến chất lượng hoạt động của doanh nghiệp, quyền lợi của người lao động; chế tài chưa đủ mạnh để xử lý dứt điểm đơn vị vi phạm, cả nể...

 

    Những nguyên nhân trên đã ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của rất nhiều người lao động. Chị Nguyễn Thị Hiền, làm việc tại Công ty TNHH TMDV TN (phường Ngọc Trạo, thành phố Thanh Hóa), thở dài: tôi làm việc được 3 năm, thời gian vừa qua tôi xin nghỉ thai sản nhưng không được hưởng quyền lợi, do công ty không đóng BHXH cho bất kỳ lao động nào (30 lao động). Thực tế đã có nhiều doanh nghiệp làm ăn thua lỗ phải ngừng sản xuất, thậm chí bị phá sản như Công ty Giày Hoàng Long, Nhà máy Chế biến thực phẩm và xuất khẩu Như Thanh (ngừng hoạt động từ quý II năm 2005)... người lao động đến cơ quan bảo hiểm lấy lại sổ bảo hiểm để chuyển đến đơn vị mới tiếp tục đóng bảo hiểm mới “té ngửa” không được rút sổ do đơn vị cũ đang còn nợ tiền bảo hiểm. Không những bị mất việc, không được lấy sổ mà các quyền lợi khác, người lao động cũng không được hưởng. Mới đây, chế độ  trợ cấp BHTN được thực thi đang mở ra cơ hội “sống” cho người lao động, nhưng tại những doanh nghiệp chây ỳ, cố tình nợ đọng BHXH rất có thể người lao động sẽ phải chịu thêm thiệt thòi nữa về chế độ BHTN. Câu hỏi này đang được đặt ra đối với các  ngành chức năng?

 

     Cần có chế tài mạnh

 

    Để giải quyết tận gốc vấn đề này, trước mắt ngành BHXH cần tích cực đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về Luật BHXH cho cả người lao động và chủ sử dụng lao động; tăng cường đối thoại giữa doanh nghiệp, địa phương và người lao động để giải tỏa  những vướng mắc trong quá trình tham gia BHXH; đẩy mạnh hoạt động của các tổ chức công đoàn cơ sở trong các đơn vị, doanh nghiệp nhằm bảo vệ quyền lợi cho người lao động; đồng thời phối hợp với các ngành chức năng xác định danh mục đơn vị lao động, quỹ tiền lương đối tượng trong diện tham gia BHXH bắt buộc để đối chiếu, xác định nợ và báo cáo cơ quan chức năng kịp thời xử lý. Mặt khác, cần tăng cường kiểm tra, phát hiện sớm những trường hợp chậm đóng để nhắc nhở kịp thời, tránh để lâu, khoản nợ càng lớn càng khó xử lý. Các cơ quan liên quan phải xử lý nghiêm các vi phạm, trong đó mức phạt nên tính theo tỷ lệ phần trăm số tiền doanh nghiệp không đóng BHXH hoặc đóng không đủ, nợ đọng. Nếu đơn vị vi phạm pháp luật Luật BHXH đã bị xử lý hành chính vẫn tiếp tục vi phạm nghiêm trọng hơn thì ngành BHXH cần kiên quyết khởi kiện ra tòa. Vì chính sách an sinh xã hội, ngành BHXH rất cần có chế tài mạnh để thực hiện việc thu bảo hiểm có hiệu quả, nhất là khi các doanh nghiệp cố tình vi phạm.

 

(baothanhhoa.vn)